شیمی درمانی یکی از روش‌های اصلی درمان سرطان است که با استفاده از داروهای ضدسرطان، سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد یا سرعت رشد و تقسیم آنها را کاهش می‌دهد. این درمان ممکن است به‌تنهایی یا در کنار جراحی، پرتودرمانی، درمان هدفمند یا ایمونوتراپی انجام شود. نوع دارو، تعداد جلسات و فاصله بین آنها برای هر بیمار بر اساس نوع و مرحله سرطان، هدف درمان و شرایط جسمی تعیین می‌شود. در ادامه با نحوه اثر شیمی درمانی، انواع داروها، عوارض، تعداد جلسات و آمادگی‌های لازم برای آن آشنا می‌شوید.
شیمی درمانی چیست؟
شیمی درمانی یا Chemotherapy نوعی درمان سیستمیک سرطان است که در آن از داروهایی استفاده می‌شود که توانایی از بین بردن سلول‌های سرطانی یا متوقف کردن رشد و تقسیم آنها را دارند. از آنجا که دارو از طریق جریان خون در بدن حرکت می‌کند، می‌تواند سلول‌های سرطانی را در نقاط مختلف بدن تحت تأثیر قرار دهد؛ به همین دلیل شیمی درمانی با درمان‌های موضعی مانند جراحی و پرتودرمانی تفاوت دارد.
البته شیمی درمانی فقط یک نوع دارو یا یک رژیم درمانی مشخص نیست. داروهای مختلفی با مکانیسم‌های متفاوت وجود دارند و متخصص انکولوژی بر اساس نوع سرطان، مرحله بیماری، ویژگی‌های سلول‌های توموری، درمان‌های قبلی و وضعیت عمومی بیمار، مناسب‌ترین رژیم را انتخاب می‌کند.
گاهی یک دارو به‌تنهایی استفاده می‌شود، اما در بسیاری از سرطان‌ها ترکیبی از چند دارو تجویز می‌شود تا سلول‌های سرطانی از مسیرهای مختلف هدف قرار گیرند. انتخاب ترکیب دارویی، دوز و زمان‌بندی آن باید بر اساس شواهد علمی و شرایط اختصاصی بیمار انجام شود.
شیمی درمانی چگونه انجام می‌شود؟
رایج‌ترین روش دریافت شیمی درمانی، تزریق وریدی یا انفوزیون داخل ورید است؛ اما بسته به نوع دارو و سرطان، دارو ممکن است به شکل قرص یا کپسول خوراکی، تزریق زیرجلدی یا عضلانی و در برخی شرایط از روش‌های اختصاصی مانند تزریق داخل نخاعی یا داخل حفره صفاقی استفاده شود.
مدت هر نوبت نیز ثابت نیست. برخی داروها طی مدت کوتاهی تزریق می‌شوند و برخی رژیم‌ها ممکن است به انفوزیون طولانی‌تر یا دریافت دارو در چند روز متوالی نیاز داشته باشند.
درصورت تمایل به بهره مندی از خدمات ایمن و باکیفیت شیمی درمانی تحت پوشش بیمه، با کلینیک درمان سرطان گاندی، بهترین مرکز شیمی درمانی در تهران، تماس بگیرید.
شیمی درمانی در چه شرایطی انجام می شود؟
هدف از شیمی درمانی سرطان برای همه بیماران یکسان نیست. پزشک ممکن است این درمان را برای از بین بردن سرطان، کنترل بیماری یا کاهش علائم ناشی از تومور پیشنهاد کند. همچنین شیمی درمانی در بسیاری از موارد بخشی از یک برنامه درمانی چندمرحله‌ای است و در کنار جراحی یا پرتودرمانی قرار می‌گیرد.
درمان سرطان
در برخی سرطان‌ها، شیمی درمانی با هدف از بین بردن سلول‌های سرطانی و رسیدن به کنترل کامل بیماری انجام می‌شود. این رویکرد زمانی کاربرد دارد که سرطان به داروهای شیمی درمانی حساس باشد و شرایط بیمار امکان استفاده از رژیم درمانی مناسب را فراهم کند.
شیمی درمانی ممکن است قبل از جراحی یا پرتودرمانی برای کوچک کردن تومور انجام شود که به آن «شیمی درمانی نئوادجوانت» گفته می‌شود. در مقابل، زمانی که شیمی درمانی پس از جراحی یا درمان موضعی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی احتمالی باقی‌مانده انجام شود، اصطلاح «شیمی درمانی ادجوانت» به کار می‌رود.
کنترل سلول های سرطانی و جلوگیری از عود
در برخی بیماران، هدف از شیمی درمانی کنترل رشد سرطان و کاهش احتمال بازگشت بیماری است. پس از درمان اصلی، ممکن است سلول‌های سرطانی بسیار کوچکی در بدن باقی مانده باشند که با روش‌های تصویربرداری معمول قابل شناسایی نیستند. در شرایطی که شواهد علمی از شیمی درمانی کمکی حمایت کند، این درمان می‌تواند برای کاهش خطر عود مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، شیمی درمانی تضمین مطلقی برای جلوگیری از عود سرطان ایجاد نمی‌کند و میزان اثربخشی آن به نوع و مرحله سرطان و ویژگی‌های بیماری بستگی دارد.
تسکین درد و کاهش علائم
گاهی هدف اصلی شیمی درمانی، درمان کامل سرطان نیست؛ بلکه کاهش اندازه تومور و کنترل علائم ناشی از آن است. برای مثال، کوچک شدن یک تومور می‌تواند در برخی بیماران باعث کاهش درد، فشار یا سایر مشکلات ناشی از رشد توده شود.
این نوع درمان معمولاً با هدف بهبود کیفیت زندگی و کنترل بیماری انجام می‌شود و می‌تواند بخشی از مراقبت تسکینی بیمار باشد.
نقل‌قول از مؤسسه ملی سرطان آمریکا درباره شیمی درمانی: «شیمی درمانی با از بین بردن سلول‌های سرطانی و سایر سلول‌هایی که به‌سرعت رشد می‌کنند و یا با متوقف کردن رشد آنها، عمل می‌کند. شیمی درمانی معمولاً با دو هدف اصلی درمان سرطان و کاهش علائم ناشی از سرطان مورد استفاده قرار می‌گیرد.»
شیمی درمانی برای کدام سرطان ها انجام می شود؟
شیمی درمانی در طیف گسترده‌ای از سرطان‌ها کاربرد دارد، اما اینکه بیمار به شیمی درمانی نیاز داشته باشد یا نه، فقط بر اساس نام سرطان مشخص نمی‌شود. مرحله بیماری، ویژگی‌های مولکولی و بافت‌شناسی تومور و درمان‌های انجام‌شده قبلی نیز اهمیت دارند.
| نوع سرطان | کاربرد شیمی درمانی |
| سرطان پستان | ممکن است قبل یا بعد از جراحی و در برخی مراحل پیشرفته همراه سایر درمان‌ها استفاده شود |
| سرطان ریه | بسته به نوع و مرحله سرطان، به‌تنهایی یا همراه پرتودرمانی، جراحی یا درمان‌های دارویی دیگر |
| سرطان روده بزرگ و راست‌روده | در برخی مراحل قبل یا بعد از جراحی و در بیماری پیشرفته |
| سرطان معده و مری | معمولاً در قالب رژیم‌های ترکیبی و گاهی همراه جراحی یا پرتودرمانی |
| سرطان تخمدان | یکی از درمان‌های مهم در بسیاری از بیماران و اغلب در ترکیب با جراحی |
| سرطان خون و لنفوم | در بسیاری از انواع، شیمی درمانی بخش مهمی از درمان سیستمیک است |
| سرطان پانکراس | بسته به مرحله بیماری ممکن است قبل یا بعد از جراحی یا در بیماری پیشرفته استفاده شود |
| سرطان بیضه | در برخی انواع، شیمی درمانی نقش مهمی در درمان دارد |
| سارکوم‌ها | بسته به نوع و ویژگی‌های تومور، ممکن است همراه جراحی یا سایر درمان‌ها تجویز شود |
| برخی سرطان‌های سر و گردن | ممکن است همراه پرتودرمانی یا در شرایط خاص در کنار سایر درمان‌ها استفاده شود |
این جدول یک نمای کلی است و به معنای تجویز شیمی درمانی برای تمام بیماران مبتلا به این سرطان‌ها نیست. برنامه درمانی باید برای هر بیمار به‌صورت اختصاصی تعیین شود.
آیا رادیوتراپی و شیمی‌درمانی برای همه بیماران لازم است؟
شیمی درمانی به جز درمان سرطان در چه مواردی انجام می شود؟
کاربرد اصلی شیمی درمانی در درمان سرطان است، اما در برخی شرایط پزشکی دیگر نیز داروهایی که در گروه شیمی‌درمانی یا داروهای سیتوتوکسیک قرار می‌گیرند، ممکن است تحت نظر پزشک مورد استفاده قرار گیرند. انتخاب دارو در این شرایط کاملاً وابسته به بیماری و هدف درمان است.
برای مثال، برخی داروهای شیمی‌درمانی در بیماری‌های غیرسرطانی خاص که با تکثیر غیرطبیعی سلول‌ها یا فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی ارتباط دارند، ممکن است با دوزهای متفاوت و تحت نظارت متخصص استفاده شوند. بنابراین نباید تصور کرد که همه داروهای شیمی درمانی فقط در بیماران مبتلا به سرطان کاربرد دارند.
شیمی درمانی چگونه روی سرطان اثر می گذارد؟
اثر داروهای شیمی درمانی به نوع دارو بستگی دارد، اما بسیاری از آنها فرایند رشد، تقسیم یا تکثیر سلولی را مختل می‌کنند. از آنجا که سلول‌های سرطانی معمولاً با سرعت بالایی رشد و تقسیم می‌شوند، در بسیاری از موارد نسبت به این داروها حساس هستند.
مهم‌ترین مکانیسم‌های اثر عبارت‌اند از:
- آسیب به DNA سلول سرطانی: برخی داروها به ماده ژنتیکی سلول آسیب می‌زنند و توانایی آن برای تکثیر را کاهش می‌دهند.
- اختلال در ساخت DNA و RNA: بعضی داروها مواد اولیه مورد نیاز برای ساخت DNA یا RNA را مختل می‌کنند.
- توقف تقسیم سلولی: برخی داروها فرایند تقسیم سلول را متوقف می‌کنند و مانع تشکیل سلول‌های جدید می‌شوند.
- اختلال در آنزیم‌های سلولی: تعدادی از داروها آنزیم‌هایی را که برای تکثیر DNA ضروری هستند، مهار می‌کنند.
- اثر بر سلول‌های سریع‌الرشد: داروها علاوه بر سلول‌های سرطانی می‌توانند برخی سلول‌های سالم با سرعت تقسیم بالا را نیز تحت تأثیر قرار دهند؛ موضوعی که علت بخشی از عوارض شیمی درمانی است.
انواع داروهای شیمی درمانی
داروهای شیمی درمانی بر اساس ساختار شیمیایی و نحوه اثر، در گروه‌های مختلفی قرار می‌گیرند. بعضی داروها نیز ممکن است در بیش از یک دسته قرار داشته باشند.
عوامل آلکیله‌کننده
این داروها با ایجاد تغییر و آسیب در DNA سلول، توانایی تکثیر آن را مختل می‌کنند. سیکلوفسفامید، ایفوسفامید و برخی داروهای پلاتینی مانند سیس‌پلاتین، کربوپلاتین و اکسالی‌پلاتین در این دسته یا گروه‌های نزدیک به آن قرار می‌گیرند.
آنتی‌متابولیت‌ها
آنتی‌متابولیت‌ها با ایجاد اختلال در ساخت DNA و RNA، از تکثیر سلول جلوگیری می‌کنند. متوترکسات، فلوئورواوراسیل، جمسیتابین و کاپسیتابین از نمونه‌های شناخته‌شده این گروه هستند.
آنتی‌بیوتیک‌های ضدتومور
این داروها با سازوکارهایی مانند آسیب به DNA یا اختلال در فرایندهای ضروری برای تکثیر سلول سرطانی عمل می‌کنند. دوکسوروبیسین و بلئومایسین از نمونه‌های این گروه هستند.
مهارکننده‌های توپوایزومراز
این داروها آنزیم‌هایی را هدف قرار می‌دهند که در باز و بسته شدن و سازمان‌دهی DNA هنگام تکثیر نقش دارند. ایرینوتکان و توپوتکان از نمونه‌های این گروه هستند.
مهارکننده‌های تقسیم سلولی
تاکسان‌ها و آلکالوئیدهای وینکا از داروهایی هستند که با اختلال در فرایند تقسیم سلول، رشد سلول‌های سرطانی را محدود می‌کنند. پاکلیتاکسل، دوستاکسل، وینکریستین و وینورلبین از نمونه‌های این گروه هستند.
کورتیکواستروئیدها
داروهایی مانند دگزامتازون و پردنیزولون در برخی رژیم‌های درمان سرطان مورد استفاده قرار می‌گیرند. این داروها علاوه بر نقش مستقیم در بعضی بیماری‌های بدخیم، ممکن است برای کنترل تهوع یا کاهش برخی واکنش‌های حساسیتی مرتبط با درمان نیز تجویز شوند.
نکته مهم این است که داروهای شیمی درمانی با داروهای هدفمند، هورمون درمانی و ایمونوتراپی یکسان نیستند. این درمان‌ها مکانیسم‌های متفاوتی دارند و ممکن است به‌تنهایی یا در ترکیب با شیمی درمانی مورد استفاده قرار گیرند.
عوارض شیمی درمانی در دوره درمان
شیمی درمانی به دلیل اثر بر سلول‌های در حال تقسیم، می‌تواند برخی بافت‌های سالم را نیز تحت تأثیر قرار دهد. شدت و نوع عوارض به داروی مورد استفاده، دوز، ترکیب داروها، مدت درمان و شرایط بدن فرد بستگی دارد. بنابراین تجربه یک بیمار الزاماً مشابه بیمار دیگری نیست.
مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
- تهوع و استفراغ: برخی داروهای شیمی درمانی می‌توانند مرکز تهوع را تحریک کنند. برای پیشگیری و کنترل آن معمولاً داروهای ضدتهوع تجویز می‌شود.
- خستگی: احساس ضعف و کاهش انرژی در طول درمان شایع است و می‌تواند با کم‌خونی، خود بیماری یا اثر داروها ارتباط داشته باشد.
- ریزش مو: ریزش مو ناشی از شیمی درمانی ممکن است برای همه بیماران تجربه مشابهی نباشد. بعضی داروها سلول‌های فولیکول مو را تحت تأثیر قرار می‌دهند. ریزش مو معمولاً پس از پایان درمان قابل برگشت است، هرچند زمان بازگشت مو در افراد متفاوت است.
- کاهش سلول‌های خونی: کاهش گلبول‌های سفید می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد و کاهش پلاکت یا گلبول قرمز نیز ممکن است باعث خونریزی آسان‌تر یا کم‌خونی شود.
- زخم‌های دهانی: آسیب به سلول‌های مخاط دهان می‌تواند باعث زخم، خشکی یا حساسیت دهان شود.
- تغییرات گوارشی: اسهال یا یبوست ممکن است در برخی رژیم‌های درمانی ایجاد شود.
- تغییرات پوست و ناخن: خشکی پوست، تغییر رنگ یا تغییرات ناخن در بعضی داروها مشاهده می‌شود.
- نوروپاتی محیطی: برخی داروها می‌توانند باعث گزگز، بی‌حسی یا درد در دست‌ها و پاها شوند.
- تغییر اشتها و وزن: برخی بیماران کاهش اشتها و برخی دیگر تغییرات وزنی را تجربه می‌کنند.
- تأثیر بر باروری: بعضی داروهای شیمی درمانی می‌توانند بر عملکرد تخمدان یا بیضه اثر بگذارند؛ در افراد در سن باروری، بررسی گزینه‌های حفظ باروری پیش از شروع درمان اهمیت دارد.
بسیاری از عوارض پس از پایان شیمی درمانی کاهش پیدا می‌کنند یا برطرف می‌شوند، اما برخی عوارض ممکن است مدت بیشتری باقی بمانند. بنابراین هر علامت جدید یا شدید باید به تیم درمان اطلاع داده شود و بیمار نباید برای کنترل عوارض، دارو را خودسرانه قطع یا دوز آن را تغییر دهد.
برای پیشگیری و کنترل عوارض شیمی درمانی اقدام کنید
کنترل عوارض بخش مهمی از روند شیمی درمانی است و در بسیاری از موارد می‌توان با داروهای حمایتی، اصلاح تغذیه، پایش آزمایش‌های خون و اقدامات مراقبتی، شدت برخی مشکلات را کاهش داد. تیم درمان کلینیک درمان سرطان گاندی می‌تواند بر اساس نوع داروی مصرفی و شرایط هر بیمار، مراقبت‌های لازم در طول دوره درمان را بررسی و پیگیری کند.
برای دریافت مشاوره و بررسی برنامه درمانی خود، جهت ارزیابی تخصصی و دریافت نوبت از کلینیک درمان سرطان گاندی اقدام کنید.
آیا شیمی درمانی درد دارد؟
خود شیمی درمانی معمولاً به شکل تزریق وریدی انجام می‌شود و ممکن است بیمار هنگام ورود سوزن یا تزریق ناراحتی مختصری داشته باشد. برخی بیماران نیز در حین یا بعد از دریافت دارو علائمی مانند تهوع، خستگی یا احساس گرگرفتگی را تجربه می‌کنند.
نوع و شدت این علائم به دارو بستگی دارد و تیم درمان معمولاً برای پیشگیری یا کنترل آنها داروهای حمایتی در نظر می‌گیرد. اگر هنگام تزریق احساس سوزش، درد، تورم یا ناراحتی غیرطبیعی در محل تزریق ایجاد شود، باید بلافاصله به پرستار اطلاع داده شود.
مدت و تعداد جلسات شیمی درمانی
یکی از سوالات مهم بیماران این است که شیمی درمانی چند جلسه است. پاسخ مشخص و یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. تعداد جلسات بر اساس نوع سرطان، مرحله بیماری، هدف درمان، رژیم دارویی انتخاب‌شده و پاسخ بدن به درمان تعیین می‌شود.
شیمی درمانی معمولاً به شکل چرخه یا Cycle انجام می‌شود. یک چرخه شامل دوره دریافت دارو و سپس فاصله‌ای برای استراحت و بازیابی بدن است. برای مثال، ممکن است بیمار دارو را در یک یا چند روز دریافت کند و سپس چند هفته فاصله داشته باشد؛ این بازه مجموعاً یک چرخه را تشکیل می‌دهد.
در برخی رژیم‌ها درمان ممکن است هر چند هفته یک‌بار تکرار شود و در برخی دیگر بیمار چند روز متوالی دارو دریافت کند. بنابراین فاصله جلسات به نوع رژیم بستگی دارد.
پزشک معمولاً در طول درمان با استفاده از معاینه، آزمایش خون و در صورت نیاز تصویربرداری، پاسخ بیماری و تحمل بدن را بررسی می‌کند. اگر عوارض قابل توجه ایجاد شود یا وضعیت سلول‌های خونی مناسب نباشد، ممکن است زمان‌بندی یا دوز دارو تغییر کند.
آمادگی های لازم برای شیمی درمانی
پیش از شروع درمان، پزشک معمولاً اطلاعاتی درباره سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای و وضعیت عمومی بیمار بررسی می‌کند. آزمایش‌های خون و در برخی موارد بررسی عملکرد کلیه، کبد یا قلب نیز ممکن است برای انتخاب ایمن‌تر دارو و دوز مورد نیاز انجام شود.
بیمار باید فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی مصرفی خود را در اختیار پزشک قرار دهد؛ زیرا بعضی داروها یا مکمل‌ها می‌توانند بر روند درمان اثر بگذارند.
تغذیه مناسب، مصرف مایعات طبق توصیه تیم درمان، استراحت کافی و رعایت دستورهای مربوط به پیشگیری از عفونت از اقدامات مهم در طول درمان هستند. با این حال، محدودیت غذایی یا مصرف مکمل نباید بدون هماهنگی با تیم درمان انجام شود.
اگر احتمال تأثیر درمان بر باروری وجود داشته باشد، بهتر است موضوع حفظ باروری پیش از شروع شیمی درمانی با پزشک مطرح شود؛ زیرا برخی اقدامات برای حفظ باروری باید قبل از آغاز درمان انجام شوند.
چه زمانی باید در طول شیمی درمانی سریعاً به پزشک اطلاع داد؟
برخی علائم در طول شیمی درمانی نیازمند تماس سریع با تیم درمان هستند. تب یا علائم عفونت، خونریزی غیرعادی، تنگی نفس، واکنش حساسیتی، استفراغ یا اسهال شدید، کاهش سطح هوشیاری و علائم کم‌آبی از جمله مواردی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
آستانه مراجعه و اقدام فوری ممکن است با توجه به رژیم دارویی و شرایط بیمار متفاوت باشد. به همین دلیل بهتر است بیمار پیش از شروع درمان، شماره تماس تیم درمان و دستورالعمل مربوط به شرایط اورژانسی را دریافت کند.
شیمی درمانی بهتر است در کنار چه درمان هایی انجام شود؟
شیمی درمانی در بسیاری از سرطان‌ها بخشی از یک برنامه درمانی چندوجهی است. ممکن است پزشک آن را با جراحی، پرتودرمانی، درمان هدفمند، هورمون‌درمانی یا ایمونوتراپی ترکیب کند. انتخاب این ترکیب به نوع سرطان و ویژگی‌های آن بستگی دارد.
برای مثال، شیمی درمانی ممکن است قبل از جراحی برای کاهش اندازه تومور، پس از جراحی برای کاهش خطر عود یا همزمان با پرتودرمانی برای افزایش اثر درمان موضعی استفاده شود. در بیماری پیشرفته نیز ممکن است درمان دارویی سیستمیک نقش اصلی‌تری داشته باشد.
این تصمیم معمولاً بر اساس اطلاعات حاصل از نمونه‌برداری، مرحله‌بندی، آزمایش‌های مولکولی یا ژنتیکی تومور، وضعیت عمومی بیمار و درمان‌های قبلی گرفته می‌شود.
جمع‌بندی
شیمی درمانی یکی از مهم‌ترین روش‌های درمان سرطان است که با استفاده از داروهای ضدسرطان، رشد و تقسیم سلول‌های سرطانی را متوقف یا آنها را از بین می‌برد. این درمان می‌تواند با هدف درمان سرطان، کاهش احتمال عود، کنترل بیماری یا تسکین علائم انجام شود و در بسیاری از موارد در کنار جراحی یا پرتودرمانی قرار می‌گیرد.
تعداد جلسات شیمی درمانی عدد ثابتی ندارد و بر اساس نوع و مرحله سرطان، هدف درمان، داروهای انتخاب‌شده و پاسخ بدن تعیین می‌شود. داروهای شیمی درمانی نیز گروه‌های مختلفی دارند و انتخاب آنها باید توسط متخصص انکولوژی و بر اساس شرایط اختصاصی هر بیمار انجام شود. همچنین عوارضی مانند تهوع، خستگی، ریزش مو، کاهش سلول‌های خونی و تغییرات گوارشی ممکن است ایجاد شوند، اما بسیاری از آنها با مراقبت و درمان حمایتی قابل کنترل هستند.
سوالات متداول درباره شیمی درمانی
شیمی درمانی درمانی دارویی است که با هدف از بین بردن سلول‌های سرطانی یا متوقف کردن رشد و تقسیم آنها استفاده می‌شود. این درمان ممکن است به‌تنهایی یا همراه سایر روش‌های درمان سرطان انجام شود.
تعداد جلسات برای هر بیمار متفاوت است و به نوع و مرحله سرطان، هدف درمان، داروهای مورد استفاده و پاسخ بدن بستگی دارد. درمان معمولاً در قالب چرخه‌هایی شامل دریافت دارو و دوره استراحت انجام می‌شود.
خیر. نیاز به شیمی درمانی بر اساس نوع و مرحله سرطان، ویژگی‌های تومور، وضعیت عمومی بیمار و سایر گزینه‌های درمانی تعیین می‌شود. بعضی بیماران به جراحی، پرتودرمانی، درمان هدفمند، ایمونوتراپی یا ترکیبی از این روش‌ها نیاز دارند.
تهوع، خستگی، ریزش مو، کاهش گلبول‌های سفید و سایر سلول‌های خونی، زخم دهان، تغییرات گوارشی، تغییرات پوست و ناخن و در برخی داروها آسیب عصبی از عوارض احتمالی هستند. شدت این عوارض در افراد مختلف متفاوت است.
خیر. ریزش مو به نوع و دوز داروی شیمی درمانی بستگی دارد. بعضی داروها باعث ریزش قابل توجه مو می‌شوند، در حالی که برخی دیگر چنین اثری ندارند یا فقط باعث نازک شدن مو می‌شوند.
